Sudan’da 8 aydır kardeş kanı akıyor

Tarafların, dolaylı barış müzakerelerinde kabul edilmesi mümkün görünmeyen ön kurallar ileri sürmesi, taviz vermeye yanaşmamaları ve zıt durumlarını sürdürmeleri nedeniyle halihazırda savaşı sona erdirecek bir ihtimal masada görünmüyor.

Sudan'da savaşın ve ülkenin yazgısı belirsizliğini korurken, insani krizin giderek şiddetlenmesi ise dış müdahale ya da memleketler arası güçler tarafından bir tahlilin dayatılma ihtimalini kuvvetlendiriyor.

Savaş nasıl başladı ve bilanço ne durumda?

Sudan ordusu, paralel bir ordu üzere davranması nedeniyle tehdit olarak gördüğü HDK'nin askeri ve güvenlik ıslahatı kapsamında 2 yıl içinde büsbütün orduya entegresini istedi.

HDK'nin sivil hükümetin akabinde yaklaşık 10 yıla yayılan bir süreçte bunu kabul edebileceğini açıklamasıyla başlayan kelam savaşı ve gerginlik, 15 Nisan sabahı taraflar ortasında başşehir Hartum ve birçok kentte silahlı çatışmaya dönüştü.

Sudan hükümetinin milletlerarası topluma "terörist grup" olarak kabul etmesi davetinde bulunduğu HDK, 15 Nisan'da patlak veren iç savaş öncesinde sisteme entegrasyonu şimdi tamamlanmamış askeri bir güçtü.

Birleşmiş Milletler'e (BM) nazaran, çatışmalar sonucu 12 binden fazla kişinin öldüğü, 33 binden fazla kişinin yaralandığı Sudan'da, nüfusun yaklaşık yarısına denk gelen 25 milyon kişi insani yardıma muhtaç hale geldi.

Sudan'da yaklaşık 6,8 milyon kişi ülkede yerinden edildi yahut komşu ülkelerde inançlı yer arayışıyla konutlarından kaçtı.

BM Dünya Besin Programı, Sudan'da 18 milyon kişinin akut açlıkla karşı karşıya olduğunu, alanda durumun çok önemli olduğunu, düzgünleşme olmazsa ve besin yardımları artırılmazsa gelecek yıl açlığın çok daha artacağını bildirdi.

Birleşmiş Milletler Milletlerarası Çocuklara Yardım Fonuna (UNICEF) nazaran 14 milyon çocuğun acil insani yardıma muhtaç olduğu Sudan, halihazırda dünyada en büyük yerinden etme krizine sahne oluyor. Sudan'da 3 milyon çocuk güvenlik, besin, sıhhat hizmeti ve barınak arayışı için yerinden edilmiş durumda.

Memurların aylardır maaş alamadığı, milyonlarca kişinin işini kaybettiği Hartum'daki fabrikaların yüzde 90'ından fazlası tahrip edildi. Savaş, ülkede on milyarlarca dolarlık tahribata yol açtı.

Uluslararası ateşkes ve müzakere teşebbüsleri, tarafların karşılıklı ihlal suçlamaları ve öne sürülen koşullarda anlaşamamaları nedeniyle bugüne kadar başarısız oldu.

Sahadaki son durum

Savaşın birinci günlerinde ordunun güçlü olduğu kuzey ve doğudaki kentlerde de ufak çaplı çatışmalar yaşansa da HDK, ilerleyen günlerde bu bölgelerden büsbütün çekilerek güçlerini batıdaki kentlerle orta bölümlerdeki Hartum ve etrafına kaydırdı.

Sudan'da taraflar, Hartum'un yanı sıra ülkenin batı ve güneybatısındaki 9 eyalette ağır silahlarla çatışmayı sürdürüyor.

Başkent Hartum

HDK, Hartum'un yüzde 90'ını denetim ettiğini sav etmesine karşın çatışmalar birçok cephede sürüyor.

Sudan ordusu, stratejik birçok noktayı ve köprülerin denetimini kaybetmesine karşın Hartum'un merkezinde, bilhassa Ordu Genel Komutanlığı, Zırhlı Birliği Karargahı ve Mühendisler Birliği Karargahı üzere mevzilerini koruyor.

HDK, ordunun hakimiyetini sağladığı değerli üslerden biri olan Umdurman'daki Vadi Seyyidna askeri hava üssü başta olmak üzere başşehir ve etrafındaki birtakım karargahları ele geçiremedi.

Hartum'un güney girişinde yer alan en-Nucumi hava üssü, birkaç sefer el değiştirdi.

İki taraf, bu kıymetli üssü elinde tutmak ve Hartum'un girişinde denetimi sağlamak için çatışmayı sürdürüyor.

Taraflar, halihazırda HDK'nin denetimi altındaki Cebel-i Evliya Barajı Köprüsü'nün bombalanması konusunda birbirini suçluyor.

HDK'nin batıdan başşehre ana ikmal sınırı üzerinde yer alan başşehrin kuzeyindeki Bahri'yi batısındaki Umdurman'a bağlayan Şembat Köprüsü de yıkıldı. Taraflar, bu akında da birbirlerini suçladı.

HDK denetimindeki ülkenin en büyük petrol rafinerisi olan başşehrin kuzeyindeki Ceyli rafinerisi de çatışmalarda birkaç sefer hasar aldı.

Darfur bölgesi

HDK'nin Hartum'daki çatışmalarda ilerleyememesi, yükünü ana kalesi olan, başkanlarının ve üyelerinin birçoklarının geldiği ve kendisini destekleyen kabilelerin bulunduğu Darfur bölgesine vermesine neden oldu.

Son iki ayda HDK, 5 eyaletten oluşan Darfur bölgesinin dört eyaletinin kent merkezlerinde denetimi ele geçirdi.

Güney Darfur eyaletinin merkezi Nyala, Doğu Darfur eyaletinin merkezi Dain, Orta Darfur eyaletinin merkezi Zalince ve Batı Darfur eyaletinin merkezi Cuneyne'deki ordu birliklerini ele geçiren HDK, Kuzey Darfur eyaletinin merkezi ve Darfur bölgesinin başşehri Faşir'i de ele geçirmek istiyor.

Askeri hava üssünün bulunduğu Faşir kentinde, ordu güçlerinin yanı sıra hükümetle barış muahedesi imzalayan silahlı kümeler da yer alıyor.

Savaşın birinci günlerinde tarafsız kalan kümeler, HDK'nin mümkün bir Faşir hücumunda ordu yanında yer alacaklarını açıkladı.

ABD ve insan hakları örgütleri, HDK ve ona bağlı militanları, Cuneyne kentinde Afrika kökenli Masalit kabilesine karşı etnik paklık yapmakla itham etti.

Kurdufan bölgesi

Ülkenin güney batısında yer alan Kurdufan bölgesi, Hartum ile Darfur bölgesinin ortasında yer alması ve iki bölge ortasında hem lojistik materyal hem de savaşçılar için geçiş noktası olması münasebetiyle kıymet arz ediyor.

Ordu, HDK'nin ikmal çizgilerini ve konuşlandığı noktaları vurmak için Kuzey Kurdufan eyaletinin merkezi Ubeyd'deki hava üssünü kullanıyor.

Kuzey, Güney ve Batı olmak üzere 3 eyaletten oluşan Kurdufan bölgesinin tüm merkezleri ordunun elinde olsa da HDK, bölgedeki birçok kent ve kasabaya taarruzlar gerçekleştiriyor.

HDK'nin, Ubeyd'deki stratejik kıymete sahip hava üssünü etkisiz hale getirme konusunda teşebbüsleri başarısız oldu.

Kurdufan bölgesinde geniş bir halk kitlesi bulunmayan HDK'nin, sivilleri baskı ve korkutma ile itaat altına almaya çalıştığı, "savaş ganimeti" ismi altında yağma ve gasp gerçekleştirdiği ileri sürülüyor.

Doğu ve kuzey Sudan

Ülkenin kuzeyi ve doğusundaki bütün eyaletler ordunun elinde.

Savaşın birinci günlerinde ve hatta savaş başlamadan evvel HDK, Kuzey eyaletindeki Merovi Hava Üssü'nü ele geçirmeye çalıştı.

Üssü denetim ederek Mısır'ın Sudan ordusuna dayanağını kesmeyi amaçlayan HDK, üssü ele geçirmeyi başaramadı.

Doğudaki Kızıldeniz eyaletinin merkezi Port Sudan kenti ise çeşitli lojistik ve askeri gereçlerin ulaştığı liman ve memleketler arası havalimanının yanı sıra hükümeti, yabancı misyonları ve kuruluşları barındıran "geçici başkent" oldu.

Genel olarak ordu, şiddetli çatışmaların yaşandığı Kurdufan bölgesinin yanı sıra tüm doğu ve kuzey eyaletlerini büsbütün denetim ediyor.

HDK'nin varlığı batıda ve Hartum'da güçlü biçimde hissedilirken hava hakimiyetinin ordunun elinde olması ise HDK'nin kuzey ve doğuya yayılarak topyekun hakimiyet sağlamasını engelliyor.