Enflasyonla beslenen global emlak kesiminde çanlar çalıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Bir ülkede konut fiyatla­rı üst üste iki yıl euro ba­zında yüzde 15 kadar ar­tarken, boş konut stoğu 600 bin olabilir mi? Üstelik de o ülke­nin nüfusu hepi topu 4 milyon bile değilken? Mantıklı gelme­se de oluyor; Hırvatistan bunun örneği. “Konut fiyatlar çok şiş­ti, bunun sonu nereye varacak? Üç vakte kadar bir çöküş ihtima­li var mı sanki?” Merak etmeyin, bu soru yalnızca Türkiye’de değil, Avrupa’dan Asya’ya pek çok yer­de soruluyor son devirde.

Koronavirüs için yapılan he­sapsız kitapsız mecburî harca­maların akabinde Rusya-Ukray­na Savaşı’nın getirdiği yaptırım­lar ve yıkımla global iktisat de istikrarını yitirince, borçlan­ma ve karşılıksız para basma sarmalı içinde enflasyon “32 keskin dişli canavar” olarak her­kesin canını yaktı, yakıyor.

2015-2020 ortasında Avru­pa Birliği’nde yüzde 1 civarın­da olan yıllık enflasyon, 2022’de yüzde 8.8’i vurdu. 2023 başında yüzde 10 bile geçilmişti ancak yıl sonunda gerçek tekrar yüzde 3’ün altı görülmeye başlandı.

Kontrollü enflasyon sırasın­da mortgage faizleri oldukça ma­kulken, yaklaşan fırtınanın far­kında olanlar konut kredilerine yüklendi, elindeki paranın enf­lasyonda erimesinden korkan ve öbür alternatif yatırkm aracı bulamayanlar da Avrupa’da em­lak dalına akın etti ve görül­memiş fiyat artışları eski kıtayı sardı.

Birkaç yıl evvel dairelerde metrekare fiyatının bin 500-2 bin euro ortasında dolandığı Zag­reb’de, artık fiuyatlar 2 bin 500- 3 bin euro düzeyine çıktı. Lakin işte son birkaç aydır sakinlik Hırvatistan’da da başladı. Kıyı­larda yazlıkçılara yüksek fiyat­larla satılan emlaklar da kapa­nan dönemle birlikte kış uyusu­na yattı.

Ülkede fiyatlar tarihi zirvesi­ni görmüşken, boş dairelerin sa­yısının da son 10 yıl içinde yüzde 43 artarak, 600 bine çıktı. Sade­ce Zagreb ve etrafında bu sayı 54 bin. Hırvatistan’da 2011’den 2021’e kadar daire sayısı yüzde 6.5 artarak 2.4 milyona yükse­lirken, dolu daire sayısı yüzde 4.2 azalmış. Uzmanlar bu artı­şı birkaç nedene bağlıyor: Daha yeterli iş uğruna öbür AB ülkelerine göçenler, boş da olsa konutlarını tu­tuyor. Parası olanlar enflasyon devrinde parasını “boş tutma pahasına” konuta yatırıyor.

Eski kıtada düşüşün sinyalle­ri yılbaşında resmen verilmeye başlanmıştı. Avrupa Birliği’nin istatistik ofisi Eurostat’ın son sayılarına nazaran, mesken fiyatla­rı 2023 yılının ikinci çeyreğin­de 2014’ten bu yana birinci kere yıl­lık bazda düştü. Sonrasında bu düşüşün hızlandığı iddia edi­liyor. İkinci çeyrekte en keskin yıllık düşüş yüzde 9.9 ile Alman­ya’da yaşandı, yüzde 7.6 ile Da­nimarka ve yüzde 6.8 ile İsveç sıralandı. Kiralar ise, savaştan kaçan Ukraynalıların akınıy­la yüksek kalmaya devam etti. Örneğin Estonya’da yüzde 200, Litvanya’da yüzde 160’dan fazla arttı. Sorun yalnızca Avrupa ile sı­nırlı değil. Enflasyonla beslenen global emlak dalında çan­lar çalıyor. İsviçre bankası UBS tarafından yapılan son araştır­maya nazaran, dünyanın 25 büyük kentinde konut fiyatlarına daha ya­kından bakıldığında “keskin bir düşüş” var.

Onarın verdiği isimle “Küre­sel Emlak Balonu Endeksi” gay­rimenkul fiyatlarının ortalama yüzde 5 düştüğünü ve trendin muhtemelen devam edeceğini gösteriyor. Lakin “balon” riski yalnızca Zürih ve Tokyo için var.

UBS de konut piyasasındaki dengesizlikleri bilhassa Ukray­na Savaşı, COVID-19 salgını ne­deniyle son iki yılda artan enf­lasyon ve faiz oranlarında küre­sel artışa bağlıyor.